VƠ SƯ CHƯỞNG MÔN LÊ SÁNG VÀ SỰ

PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VƠ HỌC VIỆT NAM

 

           

Tháng 9 vừa qua Vơ Sư Chưởng Môn Lê Sáng đă đi vào cơi vô cùng để hội ngộ cùng Vơ Sư Sáng tổ Nguyễn Lộc. Sự ra đi của Chưởng Môn Lê Sáng không những là một sự mất mát không ǵ bù đắp được đối với toàn thể môn đồ VOVINAM-Việt Vơ Đạo khắp thế giới mà c̣n là một tổn thất lớn đối với nền vơ học Việt Nam

 

Khi được thụ giáo với Vơ Sư Sáng tổ Nguyễn Lộc từ những năm 1940 Chưởng môn Lê Sáng đă tỏ ra là một môn đệ xuất sắc và luôn luôn sát cánh cùng thầy học hỏi tất cả các tinh hoa của môn vơ do Vơ Sư Nguyễn Lộc sáng tạo sau nhiều năm nghiên cứu và đúc kết từ các môn vơ cổ truyền của Việt Nam. Cho nên ông đă được Vơ sư Sáng tổ tin tưởng và trao cho trách nhiệm Chưởng Môn trước khi qua đời vào năm 1960.

 

Nhờ sát cánh cùng Vơ sư Sáng tổ trong gần 20 năm nên Chưởng môn Lê Sáng đă được truyền dạy tất cả những bài học về vơ thuật, những tư tưởng về vơ đạo cũng như tiếp thụ được nhân cách sống của Sáng tổ Nguyễn Lộc một cách sâu sắc nhứt. Nhờ đó đến khi đăm nhiệm vai tṛ Chưởng Môn từ năm 1960 Vơ sư Lê Sáng đă đem hết tâm huyết và kiến thức sâu rộng về vơ thuật cùng với sự đóng góp công sức của nhiều thế hệ vơ sư, huấn luyện viên, môn sinh và đông đảo người hâm mộ, đă soạn thảo và hoàn chỉnh bộ quy lệ môn phái, xác lập một hệ thống kỹ thuật luyện tập mang tính khoa học và thiết thực như các chương tŕnh giảng huấn vơ đạo, chương tŕnh huấn luyện vơ thuật theo đẳng cấp, và thay đổi trang phục môn phái thành màu xanh da trời như ngày nay. Đặc biệt về phương diện vơ đạo Chưởng môn Lê Sáng đă khai triển những ư tưởng của Sáng tổ Nguyễn Lộc để xây dựng cho môn phái VOVINAM-Việt Vơ Đạo một hệ thống triết lư vơ đạo độc đáo thấm nhuần bản sắc văn hóa dân tộc thể hiện qua nguyên lư “Cương nhu phối triển” và châm ngôn: “Bàn tay thép trên trái tim từ ái”.

 

Nhờ môn vơ hơp với khí chất của người Việt Nam cũng như đượm màu sắc dân tộc nên VOVINAM-Việt Vơ Đạo đă mau chóng trở nên phổ cập trong đại chúng, đặc biệt là được đông đảo giới thanh niên Việt Nam tiếp nhận. Trong một thời ngắn sau, nhiều trường học đă bắt đầu dùng VOVINAM-Việt Vơ Đạo như môn giáo dục thể lực trong học đường. Trong quân lực Việt Nam Cộng Ḥa nhiều binh chủng cũng huấn luyện VOVINAM-Việt Vơ Đạo cho binh sĩ để xử dụng trong thuật chiến đấu.

 

Về sau để tiến kịp với xu thế toàn cầu hóa, Chưởng môn Lê Sáng c̣n dày công nghiên cứu, vun đắp và bổ sung hệ thống kỹ thuật của VOVINAM-Việt Vơ Đạo trở thành đa dạng và phong phú, phù hợp với nhiều đối tượng, cũng như phù hợp với giai đoạn mới - giai đoạn VOVINAM-Việt Vơ Đạo phát triển mạnh mẽ ở nước ngoài.

 

Ngoài ra, do sự đóng góp và vận động không mệt mỏi của Chưởng môn Lê Sáng môn VOVINAM-Việt Vơ Đạo đă trở thành nội dung thi đấu chánh thức tại Đại hội Thể thao châu Á trong nhà lần thứ III (AIG III) tổ chức tại Hà Nội vào năm 2009. Và năm tới 2011 VOVINAM-Việt Vơ Đạo cũng sẽ chánh thức có mặt tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á SEAGAMES tại Indonesia. Hai sự kiện lớn đó đă góp phần khẳng định VOVINAM-Việt Vơ Đạo đang vững tiến trên đường đến mục tiêu trở thành môn vơ toàn cầu và là môn thi đấu chánh thức tại các kỳ đại hội thể thao thế giới.

 

Chánh nhờ tất cả những công sức đó mà VOVINAM-Viêt Vơ Đạo ngày nay không chỉ nở rộ trong xứ mà c̣n phát triển ra hơn 40 quốc gia trên thế giới. Cho nên khi nói đến VOVINAM-Việt Vơ Đạo là phải nhắc đến Chưởng môn Lê Sáng hay nói một cách khác, h́nh ảnh Chưởng môn Lê Sáng và VOVINAM-Việt Vơ Đạo đă gắn liền với nhau một cách chặt chẻ.

 

Nh́n lại 70 năm gắn bó với môn phái và 50 năm đăm nhiệm trọng trách của một cánh chim đầu đàn cho VOVINAM-Việt Vơ Đạo Chưởng môn Lê Sáng  đă góp phần to lớn vào việc xây dựng VOVINAM-Việt Vơ Đạo thành một môn vơ học dân tộc, đặc biệt là về phương diện vơ đạo. V́ Sáng tổ Nguyễn Lộc qua đời quá sớm khi VOVINAM đang c̣n trong giai đọan phát triển nên tất cả những thành quả của môn phái ta thấy được như ngày nay có thể nói công lớn là nhờ ở người môn sinh kiệt xuất Lê Sáng. Ng̣ai việc chấn chỉnh lại các đ̣n thế Chưởng môn Lê Sáng đă khai triển và hệ thống hóa những tư tưởng vơ đạo của Sáng tổ Nguyễn Lộc thành một hệ thống tư tưởng mach lạc để hướng người môn sinh VOVINAM-Việt Vơ Đạo đến một triết lư sống tốt đẹp. Triết lư sống đó là: “Sống cho ḿnh, giúp cho người khác sống và sống cho mọi người”. Thật là một triết lư quân b́nh đầy nhân ái. Theo triết lư sống này, người môn sinh VOVINAM-Việt Vơ Đạo phải làm một cuộc cách mạng tâm thân trong đó không chỉ rèn luyện, vượt thắng sự hèn yếu của tâm hồn và thể xác, tổ chức cho bản thân ḿnh một cuộc sống tốt đẹp mà người môn sinh c̣n có trách nhiệm giúp người khác sống tốt đẹp và sẵn sàng hy sinh những quyền lợi tinh thần hay vật chất để phục vụ lợi ích chung của môn phái, của xă hội, của quốc gia và của nhân lọai. Tất cả triết lư về Việt vơ đạo này đă được Chưởng môn Lê Sáng đúc kết trong quyển sách “Tư Tưởng Việt Vơ Đạo” xuất bản vào năm 2002.

 

Nói cách khác, người môn sinh Việt Vơ Đạo trước hết phải tu luyện bản thân theo theo ba chiều hướng là hướng kỷ, hướng tha, và hướng thượng có nghĩa là người môn sinh Việt Vơ Đạo trước hết phải tự rèn luyện ḿnh để kiện ṭan bản thân, sau đó mới giúp người khác tiến bộ, và sau cùng là đồng tâm hiệp lực hướng theo đại nghĩa thực hiện công ích. Để thực hiện cuộc cách mạng tâm thân, người môn sinh Việt Vơ Đạo phải biết cách thấu triệt được giá trị tinh thần và vật chất của nguyên lư “Cương nhu phối triển”. Cương là sự hào hùng, cương quyết, là ư chí sắt thép, cái Dũng của con nhà vơ. Nhu là sự nhu ḥa, điềm đạm, là ḷng Nhân của người vơ sĩ. Cương thiếu nhu sẽ không biết biến hóa và linh họat theo từng hoàn cảnh cụ thể. Nhu thiếu cương sẽ dễ lâm vào t́nh trạng bất lợi và không phát huy được hiệu quả tối đa. Tương tự, nếu Dũng mà thiếu Nhân sẽ dễ trở thành tàn bạo, vơ phu.  Nhân mà thiếu Dũng sẽ thành yếu hèn, nhu nhược. Cho nên người môn sinh Việt Vơ Đạo phải biết phối hợp và khai triển tối đa hai yếu tố cương nhu để luôn luôn chủ động trong lảnh vực vơ thuật cũng như trong cuộc sống. Biết phối triển cương nhu là biết khai thác điểm yếu của đối thủ thành điểm mạnh của ḿnh, cũng như biết khai thác sở trường và tránh sở đoản mới có thể đạt được thắng lợi trong mọi t́nh huống ở đời. Biết phối triển cương nhu chánh là biết rèn luyện Tâm và Thân, cả vơ thuật lẫn vơ đạo để trở thành con người toàn diện.

 

Hai yếu tố cương nhu này của VOVINAM-Việt Vơ Đạo được biểu trưng bằng h́nh tượng bàn tay thép và trái tim từ ái. Trong khi bàn tay phải cứng như thép để đánh phá mọi đối thủ, mọi chông gai, th́ trái tim lại thấm nhuần một ḷng từ ái bao la để dung thứ mọi dị biệt và thương yêu, bảo vệ kẻ yếu cũng như giúp đở người thất thế. Muốn có bàn tay thép phải rèn luyện thân thể qua chương tŕnh vơ thuật cũng như phải biết tiết độ qua những phương pháp tiết độ trong đời sống hằng ngày. Muốn có trái tim từ ái phải biết tu dưỡng, trau chuốt tâm hồn cho trong sáng, thanh cao, biết yêu thương người, biết yêu cái đẹp, phải biết định tâm để soi sáng tâm linh, mở rộng tâm thức để thâu nạp điều hay lẻ phải cũng như phân biệt thực giả.

 

Tóm lại, sách lược cách mạng tâm thân, sự phối triển hai yếu tố cương nhu, và sự dung hợp giữa vơ thuật và vơ đạo đă làm VOVINAM-Việt Vơ Đạo trở thành một môn vơ  đặc thù, nhứt là đă nâng VOVINAM lên thành Việt Vơ Đạo. Sự đặc thù này làm nổi rơ sự khác biệt giữa VOVINAM-Việt Vơ Đạo với các vơ phái khác đang được phổ biến rộng rải trên thế giới. Trong khi các vơ phái khác chỉ chú trọng huấn luyên vơ thuật cho môn sinh th́ VOVINAM-Việt Vơ Đạo lại chú trọng đào tạo các môn sinh về cả hai phương diện vơ thuật và vơ đạo. Vơ thuật của VOVINAM-Việt Vơ Đạo là kết hợp giữa các tinh hoa của vơ học Việt Nam đă được trui luyện qua hàng ngàn năm mở nước và giữ nước với tinh hoa của các vơ phái trên thế giới. Về phương diện vơ đạo tư tưởng chủ đạo của VOVINAM-Việt Vơ Đạo thể hiện được tư tưởng đạo học của Việt tộc.

 

Trên b́nh diện triết học và một cách tổng quát Đạo là đường, nhưng không phải là con đường vật thể mà bao hàm cả ư nghĩa rộng rải về tâm linh, về luân lư và nghệ thuật. Vậy Đạo là đường lối sống, nghệ thuật sống sao cho phù hợp với đạo lư của xă hội. Vơ đạo tức là đường lối sống, nghệ thuật sống của người học vơ. Đường lối sống đó bao trùm nhiều lảnh vực, không những thể chất mà cả tâm hồn. Vơ đạo đưa người học vơ vượt lên những cái tầm thường và hướng tư tưởng cũng như hành động của người học vơ đến với Chân-Thiện Mỹ. Việt vơ đạo là đường lối sống hay nghệ thuật của người học vơ sao cho hợp với đạo sống của Việt tộc.

 

Đạo sống của Việt tộc theo các huyền sử như sự tích Tiên Rồng, sự tích Sơn Tinh, Thủy Tinh, sự tích Thánh Gióng, sự tích Chử Đồng Tử, sự tích trầu cau.v.v.. th́ tư tưởng về đạo sống của Việt tộc hay c̣n gọi là Việt đạo từ ngàn xưa đă quan  niệm tất cả vạn vật trong vũ trụ đều do hai yếu tố âm dương kết hợp thành. Muốn trở thành Đạo hai yếu tố âm dương phải hóa tức phải kết tụ, giao ḥa để tạo nên mối liên hệ ràng buộc vạn vật với nhau một cách mật thiết. Hai yếu tố âm dương hiện diện trong mọi vật thể từ nhỏ nhất đến lớn nhứt, hai yếu tố này tuy khác nhau nhưng quyện xoắn lấy nhau, tương giao, tương hợp để tạo thành vũ trụ và muôn loài. Tuy là hai yếu tố nhưng không ḥan ṭan cách biệt v́ trong dương đă có âm, và trong âm cũng có dương. B́nh thường người ta chỉ thấy có âm và dương: âm tán dương tụ. Tán tụ là hai luật căn bản của vạn vật trong vũ trụ v́ phân rời rồi kết hợp là hai mối liên hệ ràng buộc vạn vật với nhau. Nói cách khác là vạn vật phải giao ḥa để tạo thành nhất thể.

 

Ngoài ra, trong vũ trụ ngoài âm dương c̣n có 3 yếu tố căn bản khác nữa là Tam Tài hay Thiên Địa Nhân tức Trời, Đất và Người. Khi quan niệm như vậy Việt đạo đă đặt Người ngang hàng cùng Trời và Đất. Nói một cách khác đặc trưng của văn hoá Việt tộc là nhân chủ tức là lấy con người làm gốc. V́ tôn trọng con người nên Nam và Nữ đều có giá trị và b́nh đẳng như nhau. Sự tích cha Rồng Lạc Long Quân, cùng mẹ Tiên Âu Cơ chia con ra hai nhóm 50 và 50 bằng nhau đă nói lên tính b́nh đẳng này của văn hóa Việt.

 

Từ hai nguyên lư âm dương và Tam Tài Việt đạo đi đến cơ cấu ngũ hành Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ là cơ cấu vận hành của vạn vật trong vũ trụ.  Theo thuyết Ngũ Hành đă bàng bạc và thấm sâu trong văn hoá Việt tộc th́ Con Người thuộc hành Thổ luôn luôn là trung tâm của mọi dịch lư trong vũ trụ. Theo cơ cấu nầy, trục thẳng đứng Thủy-Hỏa thuộc tâm linh, trục nằm ngang Kim-Mộc thuộc về thế sự. Hai trục này giao thoa tại trung cung được gọi là hành Thổ tượng trưng cho Con Người. Hai trục dọc ngang có h́nh Thập tự nhai này, biểu trưng của Ngũ hành, cũng có thể biểu thị cho thời gian/không gian, huyền sử/lịch sử, bản chất/hiện tượng, vật chất/tinh thần, thân xác/linh hồn, hữu/vô, t́nh/lư….Và theo quan niệm ngũ hành trong cuộc sống muốn đạt được Thái Ḥa những cặp đối cực vừa nêu cần phải được quân b́nh.

 

So với Việt đạo ta thấy Sáng tổ Nguyễn Lộc cũng như Chưởng môn Lê Sáng là những người thấu triệt tư tưởng đạo học của Việt tộc nên nguyên lư và tư tưởng chủ đạo của VOVINAM-Việt Vơ Đạo bàng bạc những sắc thái độc đáo của bản sắc văn hóa Việt Nam. Nguyên lư cương nhu phối triển của Việt Vơ Đạo là một h́nh thái của quan niệm âm dương kết tụ giao ḥa của Việt đạo. Sách lược cách mạng tâm thân qua ba giai đọan hướng kỷ, hướng tha, và hướng thượng chánh là một ứng dụng của quan niệm Tam tài: Trời, Đất và Người của tư tưởng Việt đạo. Và giống như quan niệm nhân chủ của Việt đạo, VOVINAM-Việt Vơ Đạo cũng chú trọng đào luyện môn sinh thành những con người biết tự chủ và chủ động trong cuộc sống. Mục đích của công cuôc cách mạng tâm thân với châm ngôn “Bàn tay sắt trên trái tim từ ái” nhằm đào tạo và cải thiện môn sinh một cách quân b́nh giữa thân và trí, giữa cương và nhu, giữa vơ thuật và vơ đạo chánh là sự ứng dụng của quan niệm quân b́nh trong ngũ hành của văn hóa Việt tộc.

 

Môt cách cụ thể ta thấy các tư tưởng của Việt đạo hiện hữu trong mọi khía cạnh của VOVINAM-Việt Vơ Đạo từ phù hiệu của môn phái đến các màu đai đẳng cấp và cả trong các bài học tập về vơ thuật và vơ đạo. Trước hết, h́nh dáng phù hiệu của VOVINAM-Việt Vơ Đạo là sự phối hợp của hai h́nh vuông và tṛn tượng trưng cho hai yếu tố âm dương của vũ trụ. Bên trên huy hiệu có h́nh tṛn trắng tượng trưng cho Đạo và hai màu xanh đỏ nằm ở trong tượng trưng cho âm dương và h́nh bản đồ Việt Nam màu vàng nói lên vũ trụ quan của Việt đạo là vũ trụ bao gồm hai yếu tố âm dương đối nghịch nhưng được Đạo khắc chế, điều ḥa và kết hợp thành một khối. Ṿng tṛn có hai màu xanh đỏ đồng thời cũng tượng trưng cho Việt Vơ Đạo dung hóa hai yếu tố Cương Nhu,  bàn tay thép và trái tim từ ái để đạt mục tiêu phát triển Tâm Thân.. Năm màu đai đẳng cấp của VOVINAM-Việt Vơ Đạo là xanh, đen, vàng, đỏ, trắng cũng tương hợp với 5 màu của ngũ hành là mộc (xanh), thủy (đen), thổ (vàng), hỏa (đỏ), và kim (trắng).


            Tóm lại, với sách lược cách mạng tâm thân, VOVINAM-Việt Vơ Đạo là một môn vơ học có tiềm năng đào tạo môn sinh thành những con người quân b́nh và toàn diện, những con người có lư tưởng cao đẹp, đầy đủ Nhân-Trí-Dũng, luôn làm chủ được tư tưởng và hành vi trong đời sống để tự tiến, giúp tiến và cống hiến. Những người công dân với ư thức trách nhiệm cao trong việc ǵn giữ, nâng cao và phát triển bản sắc đặc thù của dân tộc ḿnh đóng góp chung vào nền văn minh nhân loại. Do đó mà phong trào VOVINAM-Việt Vơ Đạo ngày càng phát triển, thăng hoa và hiện nay đă lan rộng ra hơn 40 nước trên thế giới như là một sự khẳng định mạnh mẽ của truyền thống thượng vơ và bản sắc văn hóa đầy sức sống của dân tộc Việt Nam.

 

          Tất cả những sắc thái độc đáo đó chánh là sự đóng góp của VOVINAM-Việt Vơ Đạo cho nền vơ học Việt Nam. Nhưng v́ Chưởng môn Lê Sáng và VOVINAM-Việt Vơ Đạo đă gắn bó với nhau một cách chặt chẻ nên đó cũng chánh là những đóng góp hết sức quan trọng về phương văn hóa của Chưởng môn Lê Sáng.

 

Nói đến văn hóa Chưởng môn Lê Sáng chẳng những giỏi vơ, và có năng lực lănh đạo tốt, ông c̣n là một con người có tài văn thơ tuy không được nổi bật như trong lảnh vực vơ học. Ông đă sáng tác nhiều bài thơ tràn đầy cảm xúc sâu lắng và tinh thần thượng vơ, đặc biệt c̣n viết cả một kịch thơ có tựa đề “ÔngLộc Hộ”. Ngoài ra ông c̣n viết một sách khảo luận văn hóa có tựa đế: “Đặc tính vơ học trong Văn hóa Việt Nam”. Có thể nói ông là một nhà văn hóa văn vơ kiêm toàn đúng như câu đối vẫn thường được ông nhắc nhở là:

                        “Văn vơ kiêm toàn hưng quốc chánh”

                        “Tâm thân hoàn chỉnh thịnh môn phong”

 

Sống độc thân, ung dung, giản dị Chưởng Môn Lê Sáng đă hy sinh và cống hiến trọn cuộc đời ḿnh cho công cuộc xây dựng và phát triển môn phái VOVINAM-Việt Vơ Đạo, v́ vậy có thể nói ông đă “sống trọn nghĩa làm người” và ông đă “phủi nhẹ bàn tay không” thanh thản ra “đi không chút ngậm ngùi” đúng như trong một bài thơ ông đă viết:

 

                                    “Cảm ứng trước đạo trời

                                    “Sống tṛn nghĩa làm người

                                    “Đến chấp nhận thử thách

                                    “Đi không chút ngậm ngùi

                                    “Của thế gian gửi lai

                                    “Phủi nhẹ bàn tay không

                                    “Hồn lâng lâng sảng khoái

                                    “Vượt muôn trùng mênh mông!.     

                                                            (Thanh Thóat)

            Ngày nay ông đă vượt muôn trùng để về cơi vô cùng, nhưng ông đă để lại một dấu ấn tốt đẹp cho nền vơ học Việt Nam nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung cũng như h́nh ảnh ông măi măi là một gương sáng không phai nḥa trong tâm thức của tất cả môn sinh VOVINAM-Việt Vơ Đạo khắp nơi trên cơi trần này.

                                                                                                10/10

                                                                                    TS Nguyễn Minh Triết